Γράφει η Σοφία Σοφιανίδου
Στη ζωή έρχεται μια στιγμή που αρχίζεις να βλέπεις καθαρά τις σχέσεις σου. Όχι μέσα από το τι ειπώθηκε ή τι έγινε, αλλά μέσα από το τι επαναλαμβάνεται. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις τα μοτίβα. Και τότε αλλάζει ριζικά ο τρόπος που σχετίζεσαι.
Στην αρχή το μοτίβο αποκαλύπτεται μέσα σου. Στον τρόπο που πλησιάζεις ή απομακρύνεσαι. Στο πώς αντιδράς όταν φοβάσαι ότι θα χαθείς ή όταν νιώθεις ότι σε χρειάζονται πολύ. Ίδιες δυναμικές σε διαφορετικές σχέσεις. Συντροφικές, οικογενειακές, φιλικές. Δεν είναι μομφή, αλλά είναι επίγνωση. Και η επίγνωση δεν κατηγορεί, φωτίζει.
Πολλά από τα μοτίβα μας γεννήθηκαν μέσα στην οικογένεια. Εκεί μάθαμε πώς είναι η εγγύτητα, πώς διαχειρίζεται η ένταση, αν η αγάπη δίνεται υπό όρους ή άνευ όρων. Αυτές οι πρώτες εμπειρίες δε μένουν στο παρελθόν μα μεταφέρονται. Στις επιλογές συντρόφων, φίλων, κοινωνικού περιγύρου, στους ρόλους που αναλαμβάνουμε, στις σιωπές που κρατάμε για να διατηρηθεί η ισορροπία.
Όταν αρχίζεις να τα αναγνωρίζεις αλλάζει και ο τρόπος που βλέπεις τους άλλους. Δεν είναι πια «ο δύσκολος σύντροφος», «ο απόμακρος γονιός», «ο απαιτητικός άνθρωπος». Είναι κάποιος με τα δικά του μοτίβα που συναντούν τα δικά σου. Γιατί οι σχέσεις είναι δυαδικές. Ποτέ δεν ενεργοποιείται μόνο το ένα μέρος. Τα μοτίβα κουμπώνουν μεταξύ τους και δημιουργούν οικείες, αλλά όχι πάντα υγιείς, δυναμικές.
Αυτό το σημείο είναι κρίσιμο. Γιατί εδώ μπορείς είτε να μπεις σε θυματοποιημένη αφήγηση, είτε να αναλάβεις ευθύνη. Να δεις πού συμμετέχεις χωρίς να ακυρώνεις το βίωμά σου. Να καταλάβεις ότι το παρελθόν εξηγεί τις αντιδράσεις σου, αλλά δεν τις δικαιολογεί για πάντα.
Η κατανόηση των μοτίβων δε σημαίνει ότι σταματάς να πονάς ή ότι οι σχέσεις γίνονται αυτόματα εύκολες. Σημαίνει, όμως, ότι αποκτάς επιλογή. Αναγνωρίζεις νωρίτερα πότε μπαίνεις σε γνώριμο ρόλο όπως του σωτήρα, του παιδιού, του απόντα, του υπεύθυνου για όλους. Και σε εκείνο το μικρό, αλλά καθοριστικό, κενό μπορείς να απαντήσεις αλλιώς.
Ίσως αυτό είναι και το πιο ώριμο σημείο των σχέσεων. Να μπορείς να βλέπεις τον άλλον με ενσυναίσθηση χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου. Να κατανοείς τα οικογενειακά και συναισθηματικά του φορτία χωρίς να τα σηκώνεις εσύ. Να αγαπάς χωρίς να επαναλαμβάνεις.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι κάνεις όταν αναγνωρίζεις το μοτίβο. Εκεί δε χρειάζονται μεγάλες αποφάσεις, αλλά μικρές, συνειδητές κινήσεις. Πρώτα σταματάς. Παρατηρείς το συναίσθημα πριν γίνει αντίδραση. Αναγνωρίζεις το γνώριμο σφίξιμο, την παρόρμηση να εξηγήσεις, να αποσυρθείς, να φροντίσεις υπερβολικά ή να κλείσεις.
Έπειτα βάζεις όνομα σε αυτό που συμβαίνει. «Αυτό το έχω ξαναζήσει». Όχι για να παγώσεις τη σχέση, αλλά για να μη χαθείς μέσα της. Το όνομα δημιουργεί απόσταση -όχι απομάκρυνση-, αλλά χώρο για επιλογή.
Το επόμενο βήμα είναι το όριο. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως πράξη αυτοσεβασμού. Μπορεί να είναι μια καθυστέρηση στην απάντηση, μια ειλικρινής φράση, μια ανάγκη που εκφράζεται χωρίς άμυνα. Κάτι μικρό που σπάει την αυτοματοποιημένη συνέχεια του μοτίβου.
Και τέλος, αποδέχεσαι ότι η αλλαγή δεν είναι συμμετρική. Μπορεί εσύ να αλλάξεις και ο άλλος όχι. Μπορεί το μοτίβο να αποδυναμωθεί ή να λήξει. Η κατανόηση δεν εγγυάται το αποτέλεσμα. Εγγυάται, όμως, ότι δε θα προδώσεις τον εαυτό σου για να διατηρηθεί μια γνώριμη δυναμική.
Όταν καταλαβαίνεις τα μοτίβα στις σχέσεις δεν αποστασιοποιείσαι. Αντίθετα γίνεσαι πιο παρών. Πιο συνειδητός. Και τελικά, πιο ελεύθερος να δημιουργήσεις δεσμούς που δε βασίζονται στην επανάληψη, αλλά στην επιλογή.
