Γράφει η Σοφία Σοφιανίδου
Έλα να σου πω τι σημαίνει να αναλαμβάνω τις ευθύνες μου. Όχι σαν φράση που λέγεται εύκολα για να τελειώσει μια συζήτηση. Όχι σαν δήλωση ωριμότητας ή σαν άμυνα για να φανώ σωστός. Αλλά όπως το έμαθα όταν δεν είχα πια πού να κρυφτώ. Όταν οι λέξεις δεν έφταναν για να καλύψουν τις πράξεις μου και οι σιωπές άρχισαν να μιλούν πιο δυνατά από τις εξηγήσεις.
Αναλαμβάνω τις ευθύνες μου σημαίνει πρώτα απ’ όλα να σταματώ να δείχνω αλλού. Να κατεβάζω το δάχτυλο που τόσο εύκολα σηκώνεται για να κατηγορήσει. Να μην κρύβομαι πίσω από τις συνθήκες, τους άλλους, το παρελθόν μου. Να κοιτάζω κατάματα αυτό που έκανα ή δεν έκανα και να λέω «Ναι, εδώ ήμουν παρών. Αυτή ήταν η επιλογή μου» ή «Εδώ δεν έκανα απολύτως τίποτα. Και τώρα ζω με τις συνέπειες». Κι αυτό πονάει, γιατί είναι πολύ πιο εύκολο να πιστεύεις πως απλώς σου συνέβησαν τα πράγματα ή πως οι άλλοι είναι πάντα η αιτία γι’ αυτό που σου συμβαίνει.
Το να μην αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου, αντίθετα, είναι ένας τρόπος ζωής. Είναι να ζεις με την αίσθηση ότι πάντα κάποιος άλλος φταίει. Ο σύντροφος που δεν κατάλαβε, ο φίλος που δεν στάθηκε, οι άνθρωποι που σε απογοήτευσαν. Είναι η μόνιμη μετατόπιση του βάρους. Κι όσο περισσότερο κατηγορείς τόσο λιγότερο βλέπεις. Γιατί η ανάγκη να δικαιωθείς γίνεται πιο δυνατή από την ανάγκη να καταλάβεις.
Αναλαμβάνω τις ευθύνες μου σημαίνει να αποδέχομαι ότι οι πράξεις μου -ή και η απουσία αυτών- έχουν συνέπειες ακόμα κι όταν δεν είχα κακή πρόθεση. Γιατί η ευθύνη δε μετριέται με το τι ήθελα, αλλά με το τι προκάλεσα. Σιωπές που άνοιξαν χάσματα. Λόγια που πλήγωσαν ανεπανόρθωτα. Απουσίες που έγιναν βάρος στους άλλους.
Όταν δεν αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου οι συνέπειες δεν εξαφανίζονται. Απλώς τις φορτώνεις αλλού. Τις αφήνεις στους ανθρώπους γύρω σου να τις κουβαλήσουν. Τους ζητάς να αντέξουν τα νεύρα σου, τις άμυνές σου, τις φυγές σου. Και σιγά-σιγά οι σχέσεις φθείρονται. Οι συζητήσεις γίνονται ανακρίσεις. Η οικειότητα μετατρέπεται σε άμυνα. Και οι άνθρωποι είτε προσπαθούν να σε σώσουν μέχρι να λυγίσουν, είτε απομακρύνονται δια παντός.
Αναλαμβάνω τις ευθύνες μου σημαίνει να ζητάω συγγνώμη. Βασικά αυτό κυρίως. Αλλά και αν ζητάω συγγνώμη να μην έχει αστερίσκους. Όχι «συγγνώμη αν ένιωσες έτσι», αλλά «συγγνώμη που το έκανα». Να μη ζητώ κατανόηση ως αντάλλαγμα, ούτε συγχώρεση ως υποχρέωση. Να καταλαβαίνω ότι η συγγνώμη δεν είναι εισιτήριο επιστροφής, αλλά πράξη αναγνώρισης.
Το να μην αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου φαίνεται συχνά στην απουσία. Στο να λουφάζεις όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Στο να φταίνε συνέχεια ο άλλοι. Στο να εξαφανίζεσαι όταν η εικόνα σου ραγίζει. Στο να υπόσχεσαι αλλαγές που δεν έρχονται ποτέ, γιατί δε συνοδεύονται από πράξεις. Έτσι τα ίδια λάθη επαναλαμβάνονται.
Κι εδώ βρίσκεται η πιο σκληρή αλήθεια. Η έλλειψη ανάληψης ευθυνών οδηγεί στη στασιμότητα. Δεν εξελίσσεσαι. Δεν αλλάζεις. Μένεις εγκλωβισμένος σε έναν κύκλο θυμού και απορίας, αναρωτώμενος γιατί όλα πάνε στραβά, χωρίς να κοιτάζεις τον κοινό παρονομαστή.
Αναλαμβάνω τις ευθύνες μου δε σημαίνει ότι αυτομαστιγώνομαι. Δε σημαίνει ότι ακυρώνω την αξία μου. Σημαίνει ότι σέβομαι τον εαυτό μου αρκετά ώστε να τον δω καθαρά. Να παραδεχτώ τα λάθη μου χωρίς να γίνω τα λάθη μου. Να αλλάξω όχι στα λόγια, αλλά στις πράξεις.
Και είναι γεγονός πως όταν σταματάς να κατηγορείς τους άλλους, μένεις μόνος με την αλήθεια σου. Είναι άβολη, βαριά, τρομακτική. Αλλά μέσα σε αυτή την αλήθεια υπάρχει και η πρώτη, πραγματική ανάσα ελευθερίας. Γιατί ο κόσμος δε γίνεται πιο εύκολος. Γίνεται όμως πιο αληθινός. Και μόνο μέσα στην αλήθεια μπορείς να χτίσεις σχέσεις που αντέχουν.
